Thời gian gần đây, bỗng tìm lại được niềm vui trong việc viết lách. Công nghệ hiện đại dần giết đi những thói quen tốt của con người, trong khi những chiếc smartphone và Facebook làm mối quan hệ ngoài đời của con người ngày càng xa cách, thì những tin nhắn càng ngày càng ngắn, đòi hỏi sự chú ý của người dùng cũng vô tình làm giảm đi mức độ tập trung và năng suất công việc.

Tôi đã gặp những người trẻ sống rất vội, họ ăn vội, uống vội, làm việc vội vã, vừa nói chuyện với bạn vừa trả lời tin nhắn bên Facebook Messenger, rồi bỗng họ thấy thông báo có email mới của công ty, đọc sơ qua nội dung rồi cấp tập nhảy qua Slack để thông báo cho đội ngũ trong công ty, tíu tít gõ những dòng tin nhắn sắp xếp công việc, rồi kiểm tra file trên Dropbox trước khi bắn link cho khách hàng. Ly cà phê trên bàn thì vẫn còn đầy nhưng đã lạnh, còn người bạn đi cùng thì cũng bận rộn lướt Facebook trong cái thế giới riêng của cô ta. Khoảng cách địa lý giờ chẳng còn ý nghĩa gì, đôi khi ta cảm thấy thân thuộc với một người ở cách xa nửa vòng trái đất hơn người đang ngồi đối diện với mình ngay lúc này.

Suy nghĩ là một trong những khả năng quan trọng nhất của con người. Nó là động lực chính để tách biệt con người và những loài vật khác trong cuộc đấu tranh sinh tồn của Thuyết Tạo Hoá. Con người cũng đã tạo ra những sáng kiến, phát minh, để chống lại và thuần hoá các hiện tượng tự nhiên. Sự thông minh của con người cũng vô tình tạo ra những sự tàn phá ghê gớm cho thiên nhiện, tự cho họ sức mạnh của các bậc bề trên và quyền quyết định trên vạn vật. Thông minh mà đi cùng tham vọng thì tai hại vô cùng.

Rồi con người đang bước vào kỷ nguyên tên lửa, hoàn thành giấc mơ của Icarus năm nào lên ngắm nhìn những hành tinh khác trên bầu trời; một nhánh khác của sự phát triển xã hội là sự lên ngôi của trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence – AI) và robot. Những cánh tay robot thì cũng đã khá phổ biến trong các quy trình sản xuất, hình ảnh người thợ ngày càng vắng bóng bên những dây chuyền. So ra thì robot hơn hẳn con người về tính kỷ luật, khả năng chính xác, cũng như không để cảm xúc chiếm ngự, ít than phiền và đòi hỏi, ngoài nhu cầu được cấp điện và cập nhật hệ thống. Hiện đại hơn, robot bắt đầu tiến vào những mảng khác của đời sống con người, chắc chắn rồi sẽ thay thế những công việc chân tay, cấp thấp của loài người. Điểm trừ là một bộ phận nhân loại không được đào tạo bài bản dần dần sẽ mất đi công việc, mất đi thu nhập và bị đẩy ra đường. Ở những nước tư bản như Mỹ đã dần hình thành một bộ phận người Mỹ giận dữ khi cơ hội việc làm và thu nhập ngày càng thu hẹp, kì này họ không chỉ phải tranh đấu với những người nhập cư mà cả với robot.

Trí tuệ và khả năng suy nghĩ sẽ là kỹ năng tiên quyết để giống loài con người tiếp tục kiểm soát trái đất này.

****************************************

Tôi cũng chẳng nhớ từ khi nào tôi cầm lại viết và bắt đầu viết. Thời bây giờ không như xưa, bàn phím Macbook đã thay thế cây viết mực xanh, và màn hình máy tính giờ là trang giấy trắng, để con người thả hồn trong những câu chữ. Tôi vẫn thích sự thẳng hàng ngay lối, những phông chữ đẹp trên máy tính, nó tạo cho tôi cảm hứng để viết. Bàn phím vẫn gõ lách tách, bất kể ngày hay đêm, những con chữ như nhảy múa trên bàn phím. Tôi viết như chưa bao giờ được viết, giống như kẻ đói lâu ngày mới được cho ăn.

Thật ra, nếu nhắc về quá khứ, thì tôi cũng đã từng có những giai đoạn như vậy. Còn nhớ năm tôi tốt nghiệp lớp 12, bài luận của tôi về Lễ ra trường được vinh dự chọn để đọc trước học sinh toàn trường trong ngày bế mạc năm học. Tôi vốn là đứa nhút nhát, không nổi bật trong những năm cấp 3; giờ bỗng nhiên vượt qua những bạn của lớp Chuyên Văn,vượt qua những tay bút tuổi học trò đã quen viết bài cho các báo, đứng dõng dạc đọc lời chia tay trước toàn bộ học sinh của một trong những trường cấp 3 hàng đầu Việt Nam. Oai lắm thay!

Rồi tôi đi du học. Thời gian này bận rộn, với lại tiếng Anh của tôi chưa tốt, nên gần như bỏ bẵng, ít khi viết. Dần dần cũng chẳng nhớ về kỹ năng viết bài, và cũng ngại.

*****

Có thể truy ngược lại một trong những lý do tôi thích viết và viết cũng được là từ năm tôi tham gia chương trình Hạt Giống Lãnh Đạo của trường Doanh nhân PACE, một trong những điều kiện tiên quyết của chương trình là phải đọc sách, và tự học. Các giảng viên của chương trình chủ trương chỉ khai mở con đường học trong từng lãnh vực, còn khả năng hấp thụ, chuyển biến kiến thức của thầy sang kiến thức của mình, đều tuỳ vào khả năng và sự cố gắng của học viên.

Tôi thấm thía câu nói về những người Thầy giỏi khi đến đúng thời điểm sẽ thay đổi cuộc đời của ta, vì tôi chính là người trong cuộc.

Tôi trước đó ít khi chịu đọc sách, vì tôi thiếu sự tập trung. Lần đầu tiên cầm cuốn sách dày cộm, tôi thở dài ngao ngán. Vì nhu cầu lớp học, tôi phải đọc. Nhưng đọc cuốn đầu hay quá, tôi tiếp tục đọc cuốn thứ hai, rồi thứ ba. Tôi như kẻ khát giữa sa mạc gặp ốc đảo xanh và hồ nước, cứ uống, cứ hấp thụ kiến thức mà trước đó quá xa lạ với tôi.

Đến giờ tôi cũng chẳng nhớ tôi đọc được bao nhiêu cuốn sách, nhưng đa phần là sách hay. Tôi khám phá ra cả một thế giới tri thức của nhân loại thông qua những trang sách, không hài lòng với chất lượng dịch của Việt Nam, sẵn có kỹ năng ngôn ngữ, tôi chuyển sang đọc sách tiếng Anh. Tiền mua sách cũng tốn khá bộn.

Nhờ đọc sách mà tôi có kiến thức, có thông tin, và quan trọng hơn cả là khả năng hành văn, không đến nỗi tệ. Vốn từ ngữ tiếng Việt của tôi cũng khá phong phú, nhờ học từ các tác giả và dịch giả.

Một yếu tố khác quan trọng không kém, đó là thời gian tôi làm việc tại công ty Quan Hệ Công Chúng và làm quản lý tiếp thị tại khách sạn Sheraton. Ở vị trí đầu, tôi thường xuyên phải soạn thảo những bài báo mang tính quảng cáo (advertorials), những bài giới thiệu công ty, sản phẩm, rồi Thông Cáo Báo Chí, v.v…. không muốn viết cũng phải viết. Vì đó là cái cần câu cơm.

Viết nhiều thì dần dần mới giỏi. Những bài viết đầu tiên của tôi bị chê thậm tệ, quản lý trực tiếp của tôi đưa cho tôi đọc tham khảo các bài cô ta đã soạn trong quá khứ để tôi học theo. Dần dần cũng nắm bắt được văn phong sử dụng cho công ty và tổ chức chuyên nghiệp. Thời gian đó là quãng thời gian cực kỳ quan trọng, trui rèn kỹ năng đọc hiểu phân tích viết, cũng như mài sắc đầu bút của tôi.

Rồi tôi chuyển qua vị trí quản lý tiếp thị trong khách sạn. Có thể nói một trong những yếu tố quan trọng nhất nâng cao khả năng viết tiếng Anh của tôi là trong giai đoạn này, vì văn phong khách sạn quốc tế hoàn toàn khác biệt với kiểu văn khô cứng, nghiêm túc trong các công ty. Nó cũng đòi hỏi một trình độ ngoại ngữ tương đương như người bản xứ, vốn từ vựng phải lớn, ngữ pháp phải vững, và hiểu rõ cách hành văn tiếng Anh, cũng như các cụm từ thông dụng (phrasal verb) để sử dụng thay thế các động từ đơn giản, cần hiểu ngữ cảnh để áp dụng cho đúng. Thời gian này tôi đúng nghĩa vật vã, vì một khách sạn sắp khai trương cần viết lách và soạn thảo rất nhiều văn bản, cả trong nội bộ lẫn gửi ra ngoài. Tôi thì còn khá trẻ và thiếu kinh nghiệm, cũng may là sếp tôi cũng kiên nhẫn, cho tôi thời gian để thích nghi và dần dần cải thiện khả năng viết tiếng Anh của mình. Tôi lao vào đọc, rồi bắt chước những tài liệu tiếng Anh của các khách sạn quốc tế, biến nó thành của mình.

Nhờ vậy, mà kỹ năng viết tiếng Anh của tôi cũng đã khá tiến bộ, có thể so sánh được khoảng 70% so với người bản xứ có ăn học đàng hoàng.

********************************

Một trong những kỹ năng tôi đánh giá là quan trọng nhất trong việc sử dụng song song Anh – Việt, đó là chuyển ngữ trong một bối cảnh nhất định, làm sao vẫn thoát ý của tác giả địa phương mà không quá khiên cưỡng với độc giả đến từ một nền văn hoá khác. Đó là đỉnh cao của khả năng dịch, đòi hỏi vốn sống, trình độ văn hoá và ngôn ngữ của dịch giả, cũng như từng trải nghiệm cả hai nền văn hoá thì may ra mới làm được. Các dịch giả đương đại của Việt Nam tôi đánh giá không cao, chỉ có dịch giả Nguyễn Hiến Lê từ thời trước với quyển Đắc Nhân Tâm gối đầu giường bao bạn trẻ là tôi khâm phục nhất, cụ dịch văn người Mỹ mà có thể lôi ra chuyện bên Tàu vào để minh hoạ ý, đọc mà thấy thấm hơn vì sự gần gũi về văn hoá.

Tôi vẫn ấp ủ dự định dịch một cuốn sách phi tiểu thuyết khá khoai bằng tiếng Anh mà tôi tâm đắc cho người đọc Việt Nam. Đó là một trong những dự định ấp ủ trong danh sách bucket list của tôi (một số thứ khác như mặc đồ cosplay con tuần lộc, rồi tổ chức sự kiện lớn, v.v…..)

*******

Quay lại chủ đề viết, chính nhờ chuyện quá khứ mà tôi có đủ các nguyên liệu cho việc viết lách. Còn nhân tố kích hoạt là gì ? Tôi nghĩ, thứ nhất đó là khi tôi tham gia một nhóm doanh nhân trên Facebook, ở đó có rất nhiều những quản lý và doanh chủ thành công, họ viết rất hay về những kiến thức quản lý (đúng mảng tôi yêu thích) và những trải nghiệm thực tế trong công việc. Nó không khô khan, giáo điều, lại đúng thứ tôi thích, nên tôi ngấm rất nhanh. Tôi cũng tập tành viết vài lần nhưng chưa bao giờ được đăng. Sau này dần dà mới có chuyển biến tích cực.

Thứ hai, có lẽ do trong thời gian tôi khởi động làm bên mảng giáo dục, tôi phải viết nhiều, nên nhập tâm lúc nào không biết. Tôi viết và nhận ra vốn từ của mình cũng không phải tệ, nên văn càng viết càng dễ lọt lỗ tai. Viết mà được nhiều người đọc và được khen tạo động lực ghê gớm để tôi càng viết hăng say hơn, đúng là lời khen có thể làm một người sắp chết cũng cảm thấy nhẹ nhõm.

Tất nhiên là có yếu tố bẩm sinh, nhưng cũng phải có thiên thời địa lợi nhân hoà, có sự khổ luyện kèm sự động viên, thì mới thành tài được.

À, tôi quên kể, thời nhỏ tôi cũng có nguyên tủ sách kiếm hiệp tại nhà, đủ các truyện nổi tiếng bên Tàu, nên đôi khi tôi sử dụng từ Hán Việt cũng hơi mang cổ xưa, kiếm hiệp một chút.

*******************

Tôi viết nhiều nên dần dà cũng hình thành cái tính hơi nghiêm khắc khi đọc văn của người khác, nhất là nhân viên hoặc đồng sự của mình. Dấu chấm, dấu phẩy, xuống dòng, sai chính tả, tôi chỉnh tuốt. Dần dần ai cũng sợ, nhưng tôi tin rằng không có sếp khắc nghiệt khó ra nhân viên xuất chúng.

Còn những lợi ích đến từ việc tập viết, cũng là lý do tôi bắt đầu viết, có thể xoay quanh những điểm dưới đây:

1/ Viết vì thích

Cái này thì ai cũng biết, phàm muốn làm gì tốt thì mình phải thích nó đã. Phải có đam mê thì mới có thể cống hiến hết mình cho nó. Tôi có thể bỏ bữa ăn, đến trễ một cuộc hẹn, hoặc thức trắng đêm để viết về một đề tài tôi thích.

Viết là một hình thức biểu hiện của những suy nghĩ bên trong, mà tôi thì có nhiều suy nghĩ lắm về đủ các vấn đề xã hội, các đề tài nghiên cứu. Viết hay hơn nói, vì lời văn diễn đạt đầy đủ hơn lời nói, tuy khả năng nói của tôi cũng không phải thuộc loại tệ, nhưng nó sẽ là chủ đề cho một bài viết khác.

Tôi thích viết như một hình thái thể hiện những suy nghĩ của mình. Tính tôi khó tính, nếu không thể viết để người khác hiểu mình thì chắc cả thế giới quay lưng lại với tôi, vì ai tôi tiếp xúc cũng thấy tôi khó tính.

Trong công việc và cuộc sống, tôi thích viết email hơn là tin nhắn, vì tin nhắn khá ngắn và nhanh, trong một cuộc đối thoại mà viết dài thì chắc mình hoàn thành xong câu chữ thì người đối diện đã đi mất hút. Còn khi viết thì tôi có thể thư thái suy nghĩ, nhả ra từng chữ, từng ý, làm sao để người đọc dễ hình dung nhất.

2/ Viết về điều mình quan tâm, yêu thích

Nếu bạn cũng như tôi, thì Việt Nam có nhiều vấn đề xã hội nhức nhối, không phê bình, chửi bới thì khó chịu lắm. Tôi thì không đến mức cái gì cũng chửi, nhưng hay suy nghĩ sâu xa về những vấn đề này. Với truyền thống gia đình cũng từng ở những vị trí cao trong chính quyền sau Thống nhất đất nước,tôi có những thông tin sau bức màn nhung. Nên tôi hiểu tại sao xã hội lại nhiều vấn đề đến vậy.

Tôi còn đọc nhiều thể loại sách chính trị, kinh tế thế giới, nên tôi hay liên tưởng, hình dung hoàn cảnh nước mình với nước người ta, nên bài viết của tôi đa chiều, khác biệt, không bị bó buộc trong hệ tư tưởng.

Tôi từng đi nhiều nước trên thế giới, học tập và làm việc, nên tôi hiểu xã hội của họ cặn kẽ hơn những người chỉ đi tham quan, du lịch. Đó là vốn sống, là tư liệu cho các bài viết của mình.

Tôi nghĩ viết giống như cách tôi thể hiện những suy nghĩ của mình về một vấn đề tôi quan tâm, được trình bày một cách mạch lạc, hệ thống, và toàn diện, dưới nhiều lăng kính khác nhau. Khi hiểu, thì ta mới có khả năng thấu cảm, đứng vai trò của nhiều người trong cuộc.

3/ Viết vì cái tôi được lắng nghe

Khi trưởng thành, chúng ta chợt nhận ra cuộc sống và xã hội có nhiều cách để kiềm hãm tiếng nói chân thật của bản thân. Từ khi bước chân rời khỏi ghế nhà trường, chúng ta bước vào cuộc mưu sinh, liệu lúc nào chúng ta cũng được sống thật với chính mình ? Liệu những ý kiến, góp ý thẳng thắn của tôi có được lòng đồng nghiệp và sếp ? Liệu quyết định của tôi có nhận được sự ủng hộ của gia đình và người thân ? Gandhi từng nói:

Hạnh phúc là khi điều bạn nghĩ, lời bạn nói, và hành động của bạn đồng nhất với nhau

Được sống là chính mình là một trong những điều hạnh phúc nhất trên đời. Nhưng có mấy ai làm được điều đó ?

Nếu bạn đang có được điều đó, xin chúc mừng bạn. Tuy nhiên, đại đa số nhân loại đều không có được diễm phúc ấy.

Hàng ngày chúng ta đi làm, đi học, khi bắt đầu biết nhận thức, chúng ta đều mang trên mình một chiếc mặt nạ, đôi khi cần phải che dấu đi cảm xúc thật của mình. Đôi khi những lời nói thật dễ gây mất lòng người khác, nên bạn lặng lẽ phải giấu đi. Đôi khi có những sở thích của bản thân không được ủng hộ bởi người xung quanh, chúng ta đành vẩn vơ chơi với chính mình.

Viết lách là một trong những cách để bạn được thật sự thể hiện những gì mình nghĩ và mình muốn nói. Có thể là một blog giấu tên trên Medium hoặc là một journal hàng ngày trên điện thoại. Dù bằng cách nào thì bạn cũng nên viết ra những cảm xúc thật của mình (nếu bạn là người thích nói thì có thể ghi âm lại vào journal trong điện thoại, nhưng có thể sẽ khó hơn viết).

Viết chỉ để được lắng nghe, và nếu may mắn sẽ gặp được một người hiểu mình. Đời người thì may mắn chỉ cần được gặp một người như vậy là đủ.

4/ Viết là nơi trú ẩn cho những người sống hướng nội và khác biệt với người xung quanh

Thế giới sinh ra 3 dạng người: hướng nội, hướng ngoại và nằm ở giữa. Tôi thì nghiêng về hướng nội, vẫn có thể giao tiếp với người khác nhưng thích không gian yên tĩnh để suy nghĩ, viết lách. Vì nghĩ nhiều nên tôi hơi chậm trong việc phản hồi, góp ý, vì tôi ít khi đưa ra chính kiến mà không có đủ lượng thông tin thu thập cần thiết.

Người hướng nội dễ gây khoảng cách, tạo cảm giác xa cách với cộng đồng xung quanh. Vì vậy, cũng không trách họ được khi hay bị hiểu lầm. Mà người hướng nội cũng không quan tâm mấy, họ bận rộn chạy nhảy, vui đùa trong cái thế giới nhiều màu sắc trong đầu họ, giữa những trang sách hay những bài viết.

Khi bạn nhập tâm (trong tiếng Anh còn có khái niệm Flow – khi bạn đang bị cuốn đi mạnh mẽ trong một hoạt động yêu thích), thì những thứ xung quanh ít gây ảnh hưởng đến bạn. Hình như bộ não có một chức năng tuyệt vời là khi bạn tập trung suy nghĩ thì nó tự động tắt bớt hoạt động của các bộ phận khác, cơn đói trong bao tử cũng giảm đi, thính giác của bạn nhạy hơn khi nghe được tiếng quat quay vù vù hoặc tiếng muỗi vo ve, và những nỗi đau thể xác cũng bớt đi nhiều. Giờ cuối cùng tôi cũng hiểu cảm giác của ông tác giả Viktor Frankl của cuốn sách Đi Tìm Lẽ Sống – Man’s Search of Meaning khi ông bị giam cầm trong nhà tù của Đức Quốc Xã. Giữa những trận đòn roi, những cơn đói và đau bệnh, thì con người bị giam cầm trong bốn bức tường chỉ có đúng một việc có thể làm, đó là Suy Nghĩ. Suy nghĩ miên man dần đưa con người ra khỏi sự đau khổ, sự lo lắng, đau buồn thường nhật.

5/ Viết giúp phát triển khả năng suy nghĩ

Tôi chưa tìm tài liệu khoa học chứng minh điều này, nhưng người viết tốt có cách tổ chức suy nghĩ tốt hơn bình thường. Đôi khi cũng có thể nói theo chiều ngược lại, người có cách tổ chức suy nghĩ khoa học dễ dàng viết ra điều mình nghĩ; ngoại trừ các nhà thơ và nhà văn tiểu thuyết. Ngay cả viết tiểu thuyết thì cũng cần phải lên bố cục câu chuyện, rồi mới viết vào chi tiết một cách sắc sảo được.

Như tôi đã biện luận ở trên, khả năng suy nghĩ là điều kiện tiên quyết cho sự phát triển bền vững của con người. Một thế hệ cúi đầu bên chiếc smartphone khó tạo ra những phát minh, sáng kiến thay đổi thế giới hoặc bứt phá.

Muốn viết tốt thì cũng như tập gym, đầu tiên tập viết ngắn, viết tròn ý, câu cú chưa cần phải xuất sắc; sau đó ta sẽ dần dần bị cuốn vào sở thích này. Một trong những kỹ năng quan trọng cần sử dụng đó là Bản Đồ Tư Duy (Mindmapping), vừa giúp cho bộ não phát triển, vừa giúp cho việc viết lách.

Chỉ khi viết ra thì bộ não của bạn mới có bàn đạp để bung ra những ý tưởng khác lạ. Hình thức brainstorming (động não theo nhóm) cũng ổn, khi có thể kết hợp nhiều ý tưởng, kinh nghiệm với nhau; nhưng đối với người hướng nội thì đó thật sự là ác mộng, vì họ không quen sự đối kháng, nhịp hoạt động tấp nập của một buổi brainstorming, dịch nôm nả là Bão não, hay thành Nổ não.

Người lớn tuổi, tập viết nhiều, cũng có thể giúp giảm bệnh Alzheimer’s; vì não và tay được vận động thường xuyên.

6/ Viết giúp chúng ta hệ thống hoá tri thức & biến nó thành của mình

Con người, hàng ngày đều tiếp nhận khá nhiều thông tin và thu nhận nhiều kiến thức, có thể từ sách vở, Internet, công việc hoặc những người xung quanh. Nhưng não người thì sức xử lý cũng có giới hạn. Đã có bao giờ bạn chợt nhìn thấy một khái niệm quen quen nhưng không thể nhớ ra ta đã đọc được ở đâu, học nó từ ai ?

Viết giúp chúng ta hệ thống hoá được những điều đã biết thông qua việc đem nó áp dụng vào một sự vật nhất định. Có thể lấy ví dụ như một sự kiện xã hội, bạn có thể tuần tự đội từng chiếc nón của lý trí, tình cảm, lịch sử, triết học, kinh tế, chính trị, v.v… để phân tích nó. Nhờ đó mà thấy những kiến thức mình biết cũng có những giá trị khác nhau tuỳ theo ngữ cảnh.

Trí thông minh của một người được hình thành từ nhiều mảnh ghép kiến thức và vốn sống trải nghiệm. Những người càng trải qua nhiều sự việc, dẫu thành công hay thất bại, dẫu vui sướng hay đau buồn, đều rút ra được những bài học xương máu. Sẽ buồn thay nếu ta chỉ biết nhìn sự việc xảy ra nhưng lại không rút ra được kinh nghiệm nào.

Những đứa trẻ, khi mới sinh đến lúc trưởng thành, như những tờ giấy trắng dần được viết lên những hiểu biết. Bộ não trẻ như một chiếc ổ cứng mới tinh, có thể thu nạp và sắp xếp kiến thức một cách hiệu quả, khoa học. Vì vậy khả năng học hỏi của trẻ tốt hơn người lớn chúng ta rất nhiều. Một trong những khái niệm khó nhất của việc học là phản học – unlearning, khi ta bỏ đi những gì đã biết để tiếp thu cái mới. Nếu bạn đã từng trải qua những trải nghiệm này, hẳn sẽ hiểu điều mình muốn nói. Liệu rằng tất cả những gì chúng ta đã biết và đã tin, tất cả đều là sự thật ? Khoảnh khắc giật mình như vừa tỉnh dậy từ một giấc mơ (khá phổ biến là bong bóng màu hồng bao quanh những đứa trẻ được che chủ, bảo vệ, chăm chút từ nhỏ. Vì đời không như là thơ, nên đời thường giết chết mộng mơ).

Vì vậy, nên cần lắm thay việc hệ thống hoá tri thức. Không có bất kỳ phần mềm nào có thể thay bạn làm điều đó, bạn cần phải thực hành với chính bộ não của mình. Google có thể là người trợ lý đắc lực với việc cung cấp cho bạn những kiến thức bất kỳ lúc nào bạn cần, nhưng điều nguy hiểm chính là chúng ta không nhớ những gì chúng ta đã biết.

Kiến thức, tiếp thu từ sách vở, sẽ chưa phải tri thức của bản thân; nếu mãi chỉ nằm trên trang giấy. Phải đem nó vào thực tế, nếu chưa có dịp áp dụng trong công việc, thì hãy biến nó vào những bài viết, những video; buộc từng sợi dây kiến thức lại thành một bó dây thừng bền chặt, để có một ngày đem ra sử dụng khi cần thiết.

Trải nghiệm cá nhân của tôi là đôi khi viết về một chủ đề nào đó, ví dụ Quản lý, tôi bỗng nhận ra có những điều khá quen, na ná những điều tôi đã từng đọc hoặc học ở đâu đó. Có thể lấy ví dụ những cuốn sách nổi tiếng của tác giả Malcolm Gladwell, nếu bạn đọc đủ sâu và đủ rộng, sẽ thấy những điều được nhắc đến khá tương đồng với những luận điểm trong các cuốn sách quản trị kinh doanh kinh điển từ khá lâu trước đó, chỉ là cách thể hiện mới ơn thôi. Cũng không dám lạm bàn về điều này, nhưng ta có thể thấy việc viết ra giúp chúng ta có thể bình tĩnh, từ tốn mở những ngăn kéo trong bộ nhớ để lấy kiến thức ra.

7/ Viết giúp rèn khả năng tập trung

Bạn đã thử bao giờ viết bài trong một công viên đầy người hay sở thú chưa ? Tiếng ồn là kẻ thù của não, và ít khi nào có những bài viết hay được ra đời trong hoàn cảnh khắc nghiệt, ồn ào đó.

Viết đòi hỏi bộ não hoạt động hết công sức, và cũng cần hết sức tập trung. Một trong những điểm quan trọng nhất của việc viết lách là dòng suy nghĩ, cảm giác khi bạn đang say sưa làm việc gì đó ở công sở, tự nhiên bị sếp gọi ra họp và khi quay lại bàn thì chẳng nhớ mình đang làm gì và đang làm đến đâu, thôi bỏ hết đi làm lại từ đầu. Một bài viết hay thì liền mạch, từ ngữ và văn phong sẽ tự động bung ra thôi.

Khả năng tập trung cũng khá quan trọng, vì năng suất lao động của con người có thể tăng nhanh nếu có sự tập trung. Tôi thì thường khi làm việc hay viết lách chủ động tắt điện thoại hoặc chuyển qua chế độ máy bay, sau khi làm việc khoảng 25 phút (kỹ năng Pomodoro) thì có 5 phút nghỉ ngơi, mở điện thoại xem có ai gọi mình không để gọi lại, trả lời tin nhắn; chứ đang viết tốt mà có người gọi điện, mình trả lời thì hư ngay.

Còn nếu ai có chuyện gấp, họ tự động sẽ nhắn tin để mình tranh thủ gọi lại.

8/ Viết là hình thức ưu việt của việc truyền đạt thông tin và tri thức

Nếu sách là mô hình tối ưu gìn giữ tri thức và truyền lại từ đời này sang đời khác (trước khi ra đời công nghệ số), thì viết là kỹ năng tiên quyết để tạo ra tài nguyên quý giá sách vở. Không có người viết thì không có sách, sách là công cụ trung chuyển một ý niệm, tri thức, kinh nghiệm giữa người viết và người đọc. Viết ít gây ra hiểu nhầm, sai sót hơn lời nói, nên mới có trò Tam Sao Thất Bản.

Viết có một lợi thế là không đòi hỏi người đọc phải hấp thụ trong vội vã, họ có thể dành ra một thời gian tĩnh lặng trong ngày để đọc một cuốn sách, hấp thụ kiến thức hoặc cuốn mình trong cuộc hành trình của tác giả. Viết email hay tốt hơn nhắn tin trong công việc, nhất là ở tầm kế hoạch vĩ mô; còn tin nhắn chỉ thay thế được các email ngắn, mang tính mệnh lệnh cấp kì.

Khi viết thì tôi quan trọng truyền đạt thông tin đầy đủ, khách quan, không qua bộ lọc của định kiến cá nhân, tốt nhất là theo công thức 5W1H (Who – Ai, What – Cái gì, Where – Ở đâu, When – Lúc nào, Why – Tại sao, How – Làm thế nào). Có đủ thành phần thì không cần lặp lại nhiều lần, cũng không nảy sinh sai sót. Trong môi trường chuyên nghiệp thì đạt được điều đó đã quá tuyệt vời.

9/ Viết giúp kết nối những tâm hồn đồng điệu

Xã hội hiện đại, không phải ai cũng thích viết. Họ chê cười những kẻ viết dài, và đọc sách là một khái niệm xa lạ. Tuy nhiên, tôi lại rất tôn trọng và yêu thích những người biết viết, vì tôi thấy có sự đồng cảm. Họ có thể là người mơ mộng, trong công ty nhìn có vẻ cứng rắn chứ tâm hồn thì đầy chất thơ, và yêu đương thì say đắm; ngoài ra cũng có những người rất kỷ luật, nghiêm khắc, thể hiện trong cách họ sắp xếp câu cú, ý tưởng trong bài viết của mình.

Cả hai nhóm trên thì đều là những của quý và hiếm trong xã hội hiện đại, cần được nâng niu và tôn trọng. Họ có thể chưa phải là nhân tố thay đổi thế giới, nhưng họ đã có những tiềm năng bước đầu trong việc hiện thực hóa điều đó.

Những bài viết hay sẽ kéo những người đồng điệu đến gần với nhau hơn, từ xa lạ thành quen, tạo những cảm tình vốn dĩ chỉ đạt được sau một thời gian dài giao tiếp ngoài xã hội. Nên xã hội hiện đại cũng đẻ ra khái niệm Sapiosexual là những người bị hấp dẫn bởi trí thông minh, chứ không phải vẻ đẹp xác thịt. Đẹp bên ngoài thì cũng không chọi lại được thời gian, còn bài văn hay thì việc sống hàng thập kỷ là chuyện bình thường. Vậy nên mới có lời khuyên đừng nên làm người yêu, người tình của kẻ hay viết, vì khi bạn chia tay thì họ sẽ bất tử hoá bạn trong những tác phẩm sau này. Không biết là nên vui hay nên buồn?….

10/ Viết giúp ta tăng khả năng giao tiếp với người cùng tầng tri thức

Người viết thường đầu óc phải tinh anh, phải có nhiều kiến thức xã hội, tự nhiên, phải có vốn sống, thì mới viết hay được. Khi viết ra được thì họ sẽ nhớ rất lâu, và có thể sử dụng trong các giao tiếp xã hội. Tất nhiên, còn một yếu tố nữa là người đối thoại cũng phải có cùng nền tảng tri thức, trình độ học vấn, thì mới mong tìm được điểm chung.

Bạn đã từng trò chuyện mê mải cả đêm với một cô gái đẹp thích đọc sách chưa ? Không hề có sự đụng chạm mà chỉ là hai tâm hồn đẹp cùng thăng hoa bên ly rượu vang và một bản nhạc nhẹ (Tôi đôi khi cũng tự hỏi là hồi đó mình có phải quá ngây thơ không, người ta đã tạo điều kiện đến vậy, chậc chậc….)

Ngoài ra, có một đặc trưng của xã hội hiện đại, đó là nền văn hoá dựa trên chữ viết. Khi quá bận rộn để gặp nhau ngoài đời thì việc biến tướng những giao tiếp xã hội thành status facebook, comment, chia sẻ, like ; hoặc những tin nhắn Zalo, Viber, là chuyện bình thường. Đã có chuyên gia dự báo về sự hình thành một nền kinh tế mới chỉ dựa trên văn hoá nội dụng viết, ví dụ có cả một startup lớn mạnh chỉ nhờ cung cấp các hình .gif trên mạng.

Một điểm tốt bất ngờ từ hiện tượng này là khả năng lan truyền của nội dung viết cũng tăng đáng kể, ngày nay không cần đưa tác phẩm của bạn ra nhà in, rồi qua sự kiểm soát nghiêm ngặt của các biên tập viên, bạn vẫn có thể lan truyền rộng rãi một ý tưởng, một khái niệm, một câu chuyện, chỉ bằng một cái nhấp chuột, trong khi bạn cuộn mình trong chăn trên chiếc giường tại nhà. Thật dễ dàng khi thu hút những người xa lạ có cùng suy nghĩ giống mình.

11/ Viết như là một liều thuốc an thần để an ủi tâm hồn

Điểm này cũng khá liên quan với điểm 3 được đề cập ở trên. Điểm 3 là tại sao mình nên làm vậy, còn điểm này thì nói về những hiệu ứng tích cực của việc viết ra những điều mình thật sự nghĩ. Có phải bạn đang là một linh hồn bị giày vò vì cảm thấy không ai hiểu mình ? Tại sao những cái mình biết, mình tin là đúng, nhưng những người xung quanh không đồng cảm hoặc tham gia ?

Có những cái đói, cái đau về tâm hồn, nó còn ghê gớm gấp trăm lần nỗi đau và cơn đói thể xác.

Có đôi khi bạn giận đến nỗi có thể thấy như từng mạch máu não như muốn nổ tung (Vâng, vỡ mạch máu não là có thật, và là một hiện tượng sinh lý, bạn tốt nhất nên đi khám bác sĩ vì bạn có thể bị bệnh cao huyết áp), nếu may mắn gọi được đứa bạn thân ra làm lon bia, ngồi xả với nó một trận được thì tuyệt vời. Ít ra bạn vẫn có một người để lắng nghe. Còn trong trường hợp bạn không có ai để chia sẻ, hãy viết ra những điều mình nghĩ, hãy xả xuống ngòi bút. Tôi tin rằng bạn sẽ thấy khá hơn. Dù chưa chắc sẽ giải quyết được chuyện gì (đời mà chuyện gì cũng trong khả năng giải quyết của bản thân thì đã tuyệt vời lắm thay), nhưng ít nhất tình trạng “tức nước vỡ bờ” cũng có thể giảm bớt vài cấp độ rủi ro.

12/ Viết giúp mở ra những cơ hội bạn không ngờ tới

Về chủ đề Làm thương hiệu bản thân thì cũng đã có nhiều chuyên gia nhắc đến, tôi cũng không lặp lại làm gì thêm nhàm. Nhưng một ý tưởng hay, một bài viết thú vị, đều có thể là khởi đầu của một tình bạn, một sự hợp tác, và mở ra cánh cửa cơ hội cho bất kì ai, dù bạn giàu hay nghèo, xấu hay đẹp, ở tỉnh lẻ hay trung tâm. Với ý lan truyền nội dung ở điểm 8, thì không gian phẳng trên mạng cho bạn nhiều thứ hơn cả bạn dám mơ mộng.

 

Vì tất cả những lợi ích trên của việc viết lách, tôi khuyến khích tất cả mọi người, nhất là các bạn trẻ, bắt đầu cầm cây bút hoặc mở máy tính lên, và bắt đầu viết. Hãy viết như không có ai ở bên cạnh, không có sự phán xét của người đời, vì bạn luôn là nhân vật chính trong câu chuyện của chính mình.

 

Ngày Quốc Tế Thiếu Nhi 2018

Nguyễn Minh Tuấn