Đã từng trăn trở về câu hỏi này khá lâu. Một câu hỏi thông minh về mối liên hệ giữa trí thông minh và hạnh phúc. Người Việt Nam có câu “Ngu si hưởng thái bình”, hàm ý người khờ thì ít biết chuyện, thấy đời sẽ đẹp hơn. Cứ ngu ngu ngơ ngơ như Ngọc Trinh thế mà ngon.

Đã từng chứng kiến những người phụ nữ thành đạt vật vã trong tình yêu, vật lộn với cuộc sống gia đình. Khi IQ họ lên cao vượt qua ngưỡng EQ, thì mối dây gắn kết gia đình cũng bị kéo căng. Ngọc Trinh nói một câu chí lý: vì họ có để đàn ông yêu đâu? Cứ lấn lướt người đàn ông của bạn, liệu họ có thể chở che?

Tôi từng quen một cô gái, cô rất thông minh nhưng trong suốt thời gian quen, cô ngây thơ hồn nhiên và đáng yêu lắm, như một cô mèo. Cô thông minh nhưng khôn ngoan, cô biết che dấu trí thông minh để đàn ông không cảm thấy bị áp lực.

Thông minh có nhiều loại thông minh, Howard Gardner từng nghiên cứu và đề ra mô hình 8 loại trí thông minh của con người. Thông minh kiểu đường phố thường là khôn lỏi, kết tụ từ những kinh nghiệm thực tế lang thang ngoài đường. Có trí thông minh do sách vở, người đọc nhiều thì khả năng người đó biết nhiều hơn, thông minh hơn là điều khả dĩ.

Thần kinh học thường phân não người ra não trái và não phải, và liên tưởng đến một bên là logic, và một bên là sự sáng tạo. Dường như những người càng đọc nhiều, đặc biệt là đàn ông, thì khả năng suy nghĩ logic càng cao. Họ đôi khi bị sơ vữa bởi cái tính lệ thuộc vào số liệu, thống kê.

Liệu họ có hạnh phúc ko ?

Hạnh phúc là gì ? Đó là cả một chủ đề lớn mà đến ngày hôm nay con người vẫn tranh cãi. Cái đích cuối cùng của đời người cũng là hạnh phúc, dù là mua siêu xe hay lấy vợ siêu mẫu. Nhưng số lượng người thật sự hạnh phúc quá ít ỏi, vì yếu tố thể trạng và môi trường xung quanh.

Có những người đơn thuần sinh ra đã buồn, họ rất khó vui, và ngược lại. Con người cũng bị chi phối bởi môi trường xung quanh.

Nếu bàn về hạnh phúc, có thể nói cả ngày không hết. Một trong những yếu tố tiên quyết và đầu tiên đó là bản thân con người cần nhận thức mình là chủ nhân của đời mình, mình chịu trách nhiệm với những quyết định của bản thân để lèo lái con thuyền. Khi dừng đổ lỗi cho nghịch cảnh hoặc người khác, thì chúng ta sẽ cảm thấy hạnh phúc với từng lựa chọn, hoặc cũng bớt đau buồn khi thất bại vì chính bản thân chịu trách nhiệm với điều đó.

Hạnh phúc, nếu hiểu theo nghĩa trần trụi, là khi não bộ con người tiết ra chất seretonin tạo cảm giác hưng phấn. Điều đó có thể xảy ra khi chúng ta thành công trong công việc, khi yêu, hoặc lúc đi mua sắm, v.v… Hiện giờ ở Mỹ cũng đang dần hợp pháp hoá cần sa để giúp con người giảm stress. Ngay cả Steve Jobs khi còn trẻ cũng từng thử qua LSD để giúp kích thích sự sáng tạo của mình. Tuy nhiên, cũng cần đánh giá rủi ro là người dùng có thể bị nghiện và lệ thuộc vào các hợp chất này. Ngay cả thuốc an thần cũng không thực sự an toàn.

1/ NGƯỜI THÔNG MINH HAY LO SỢ VỀ CÁC RỦI RO VÀ NHỮNG ĐIỀU BẤT NGỜ

Trong cuộc sống và công việc, người thông minh do biết quá nhiều, quan tâm đến quá nhiều yếu tố, nên thường phải đối mặt với nỗi sợ hãi của các rủi ro, sự bất ngờ có thể xảy ra.

Người thông minh thường làm việc có kế hoạch và kỷ luật, và họ rất ghét những việc bất ngờ xảy ra. Tuy vẫn có thể điều chỉnh kế hoạch hành động nhưng tâm lý cảm thấy không thoải mái.

Người thông minh vì suy nghĩ quá nhiều về rủi ro, khó có thể đi làm startup, vốn đặc trưng với nhiều rủi ro và sự không ngờ. Nhưng họ có thể là những quản lý tuyệt vời.

Người thông minh khi được đặt vào một đội ngũ, sẽ phát huy tác dụng khi những cộng sự cũng có tính kỷ luật và làm việc theo kế hoạch. Nếu không sẽ dễ xảy ra tranh cãi. Họ thường bị hiểu lầm vì có quá nhiều ý kiến, và luôn bung ra những ý tưởng mới, dễ làm thay đổi con đường đi hiện tại. Tạm gọi đó là hiệu ứng “Người Biết Tất Cả” (The Know-It-All). Từ này trong tiếng Anh thường hàm ý mỉa mai, về những người quá đề cao bản thân và luôn nghĩ mình trên cơ người khác.

2/ HIỆU ỨNG “NGƯỜI BIẾT TẤT CẢ”

Đây là một hiện tượng tai hại. Vì nếu bản thân người thông minh không có EQ và sự nhận thức bản thân tốt, dễ nảy sinh tâm lý chán nản khi thấy mọi người bất đồng với các quyết định, ý tưởng của mình.

Còn nếu đặt họ vào vị trí lãnh đạo, thì thật tội nghiệp cho các nhân sự dưới quyền của họ. Vì có những triệu chứng gần như độc tài, nếu không được kiểm soát với EQ.

Người Biết Tất Cả, về lâu về dài, đều cảm thấy không ổn. Họ có thể chiến thắng nhưng mất lòng đồng nghiệp, và họ có thể thất bại và cảm thấy chán nản khi ý tưởng không được chấp nhận.

3/ NGƯỜI THÔNG MINH BỊ “NGỘ CHỮ”

Người thông minh có khuynh hướng ham học. Khi đã được khai mở, họ sẽ tung mình vào đại dương tri thức. Tuy nhiên, biển học vô bờ, họ cứ mải miết bơi. Họ học, họ học, và đôi khi họ bị lạc lối trong mê cung kiến thức. Nếu không biết điểm dừng, họ sẽ tự cô lập mình trong toà lâu đài trí tuệ.

Họ cảm thấy mình cô độc trong tháp ngà, tầm nhìn cao hơn những người xung quanh nhưng không có ai đồng hành. Người biết nhiều cũng dễ có cái nhìn phiến diện, bi quan về thế giới xung quanh. Bản chất cuộc sống vốn nghiêng về mặt tiêu cực và hỗn loạn nhiều hơn sự tích cực và hoàn hảo trên lý thuyết; nên khi bạn nhìn ra chân tướng sự việc, thường cảm thấy những mong ước, những mơ mộng của mình khó thành hiện thực.

Ngoài ra, việc nạp kiến thức vô độ, cũng giống như ăn uống vô tổ chức, dễ dẫn biết béo phì trong tư tưởng, chậm chạp và ù lì. Quá trình “bỏ học” (Un-learn) của bạn và tiếp thu những cái mới là khá khó khăn. Nếu đầu con người như chiếc thùng phuy đựng nước thì nếu không đổ bớt nước cũ ra ngoài, sao bạn có thể đổ thêm nước vào.

Để bàn về Sự Học, sẽ cần một bài viết phân tích sâu hơn.

4/ NGƯỜI THÔNG MINH EO HẸP THỜI GIAN

Nếu bất cẩn lo phát triển sự học bản thân quá nhiều, bạn sẽ không có thời gian lo cho cuộc sống cá nhân, sự nghiệp, gia đình, tương lai. Nên quan trọng cần biết học cách quản lý thời gian.

Thời gian là tài sản quý giá nhất, hơn cả thu nhập và tiền bạc. Bạn có thể kiếm ra tiền, nhưng bạn không thể kiếm thêm thời gian.

5/ NGƯỜI THÔNG MINH VẬT VÃ VỚI CÂU HỎI “TẠI SAO?”

Cuộc sống không như mơ, cũng không phải lý thuyết. Người thông minh quan sát và với đầu óc logic của mình, thường đặt câu hỏi “Tại Sao?” với những sự vật xung quanh.

Một trong những điểm đầu tiên của quá trình Khai Sáng, đó là đặt ra câu hỏi về sự Tồn Tại của Bản Thân.

“Tôi sinh ra đời vì điều gì?”

Mark Twain từng nói:

“Hai ngày quan trọng nhất trong cuộc đời mỗi con người, đó là ngày bạn sinh ra và ngày bạn tìm ra lý do mình được sinh ra”

Quá trình tìm lại bản thân, tìm ra lý tưởng sống, là cả một đời người. Có đôi khi ta tìm được, nhưng liệu điều đó đúng ? Lý tưởng sống cũng thay đổi theo độ tuổi và môi trường, thay đổi theo nhận thức của cá nhân ở mỗi thời điểm. Còn khi không tìm ra thì lại mải miết đi tìm. Bạn có thể sẽ không thành công, nhưng chuyến hành trình này là rất đáng quý, và không bao giờ nên từ bỏ.

Bí quyết của hạnh phúc, nằm trong hành trình đi tìm lý tưởng sống của mình, chứ không phải đích đến. Ngay cả khi bạn nằm dài trên giường bệnh chờ chết, thì bạn cũng sẽ hào hứng ôn lại những cột mốc trong chặng đường đi tìm bản thân.

Tôi là Ai ? Và Ai là Tôi ?

6/ NGƯỜI THÔNG MINH CÓ QUÁ NHIỀU MỤC TIÊU

Khi bạn biết nhiều, bạn hay đưa ra nhiều mục tiêu cho bản thân. Tuy nhiên thời gian thì có hạn, việc bạn có hoàn thành hết không, đó là cả một vấn đề. Tốt nhất nên biết lượng sức mình, vì nhiều việc hoàn thành nửa vời không bằng một việc được làm đến nơi đến nơi.

Bạn sẽ hạnh phúc hơn chứ, khi ngắm nhìn một tác phẩm của mình được thành hình đẹp đẽ?

7/ NGƯỜI THÔNG MINH CẦN MỘT KHÔNG GIAN RIÊNG

Những suy nghĩ liên tục tràn về và bay bổng trong đầu, một không gian riêng tư không bị làm phiền là tối cần thiết cho việc suy nghĩ. Không gian riêng, ở đây không chỉ là không gian hữu hình, mà còn là không gian vô hình của các mối quan hệ xã hội. Đôi khi, người đẹp nhất là người đứng một mình. Họ cô độc, nhưng không cô đơn.

Tâm hồn và thể xác của họ rong chơi cùng những dòng suy nghĩ, đến những nơi xa lạ và xinh đẹp. Không xiềng xích nào có thể trói buộc trí tưởng tượng của con người.

Khi nhận ra việc đó, đôi khi chỉ ngồi một chỗ, ngắm nhìn hình một bông hoa đang nở hoặc một em bé đang cười, cũng có thể mang đến niềm vui sướng mãnh liệt, chất seretonin tự động được tiết ra do thói quen rèn luyện.

8/ NGƯỜI THÔNG MINH CÔ ĐƠN

Trong đời người, luôn cần có một người bên cạnh. Nhân gian hay kháo nhau rằng, một người đàn ông cần 3 người phụ nữ bên anh ta, một là vợ, hai là tình nhân, ba là tri kỷ. Mỗi người chiếm giữa một phần của người đàn ông đó. Bạn có thể lựa chọn trở thành 2 trong 3, còn việc thành cả 3 là điều khá khó.

Người thông minh thường hướng về người tri kỷ nhiều nhất. Họ cảm giác đó là người hiểu mình nhất, và sự thấu hiểu, đồng cảm là tối quan trọng với họ. Họ thường bị hiểu lầm trong công việc và cuộc sống, nên lằn ranh giữa thiên tài và thằng điên là rất mong manh, vì lối sống lập dị cũng khá giống nhau.

Không có gì an ủi tâm hồn, xoa dịu nỗi nhức đầu bằng có người bên cạnh sẻ chia. Lưu ý rằng không nhất thiết họ phải hiểu hết những gì người thông minh nói, nhưng ít ra có thể yên lặng và lắng nghe.

Người thông minh khi yêu cầu sự có mặt của bạn, cũng giống như phụ nữ khi yêu cầu sự giúp đỡ, họ chỉ cần một người lắng nghe, chứ không cần một người đưa ra giải pháp.

9/ NGƯỜI THÔNG MINH DỄ BỊ TỔN THƯƠNG

Chưa có cơ sở khoa học để chứng minh, nhưng thường những người hướng nội có khuynh hướng phát triển khả năng suy nghĩ nhiều hơn. Con người cũng ít khi đi đến tận cùng của hai đối cực hướng nội (introvert) hoặc hướng ngoai5 (extrovert), mà thường nằm ở giữa (ambivert). Vừa có khuynh hướng hướng nội lẫn hướng ngoại.

Nếu không có nhận thức vể bản thân và EQ cao, người thông minh dễ bị ảnh hưởng bởi những yếu tố bên ngoài, gây kích thích hoặc gây chán nản.

10/ THẾ NÀO LÀ THÔNG MINH ? THÔNG MINH BAO NHIÊU LÀ ĐỦ ?

Không có cái định nghĩa cụ thể về cả hai khái niệm “Thông Minh” và “Hạnh Phúc”. Người đủ thông minh hiểu giới hạn về tri thức của mình, và họ ít khi nghĩ rằng mình thông minh.

Thông minh chưa bao giờ là đủ, khi không có các đối trọng so sánh (benchmarking) cụ thể.

Nguyên việc tự dằn vặt, tự vấn bản thân, về khả năng của mình, cũng đã là nguồn cơn cho sự không hạnh phúc. Tuy nhiên, đó là bước đệm đến quá trình đi tìm Sự Khai Sáng và Hạnh Phúc.

Người thông minh thường ít khi vui vẻ, họ thường phải trải qua một giai đoạn dằn vặt bản thân, tự hỏi về Lẽ sống của mình; họ thường phải trải qua thương đau mất mát và có khả năng học hỏi từ điều đó, thì họ mới mong tìm kiếm đến ánh sáng của Sự Khai Sáng. Khi càng đến gần với ánh sáng, họ sẽ càng cảm thấy vui vẻ. Tuy hạnh phúc cũng có thể mua bằng tiền khi đi shopping, đi ăn, hoặc mua thuốc an thần; nhưng để có hạnh phúc đích thực và bền vững, thì chỉ có tự mình trải qua hành trình của cuộc đời mới may ra.

26/5/2018

Johnny Tuan Nguyen