Những tháng vừa qua, đất nước Malaysia như vừa trải qua một trận địa chấn với một kết quả bầu cử đáng kinh ngạc, lần đầu tiên xảy ra trong lịch sử hiện đại: Đảng chính trị lâu đời UNMO chưa một lần thất thủ trong việc kiểm soát các cuộc bầu cử trong nước từ thời lập quốc, đã phải dừng chân trước một đảng phái non trẻ do cựu Thủ Tướng Mahathir 91 tuổi cầm đầu.

 

Đứng đằng sau sự việc trên là cả một câu chuyện dài, ly kỳ không kém bất kỳ tiểu thuyết chính trị nào. Có thể tóm tắt như sau, Thủ Tướng Mahathir là một trong những nhân vật chính trị nổi bật nhất tại quốc gia đông dân này, thường được gọi bằng nickname là Dr. M vì ông xuất thân là bác sĩ giải phẫu. Ông từng đại diện đảng UNMO để giành ghế Thủ Tướng trong nhiều năm đến tận khi ông nghỉ hưu, và trao quyền lực lại cho một nhân vật khác trong Đảng từng là trợ lý cho ông. Tuy nhiên, khi Thủ tướng vừa bị phế truất Najib (cũng thuộc đảng UNMO) lên cầm quyền, thì Najib đã tận thu vơ vét, mà điển hình là vụ Quỹ đầu tư quốc gia 1MDB bị phanh phui làm biến mất một số tiền khổng lồ gần 3,5 tỷ đô la Mỹ.Tuy nhiên, Najib với các hậu thuẫn chính trị của mình, đã đạp lên dư luận và sự bất bình của người dân, cũng như những chỉ trích của quốc tế, để tiếp tục giữ vững vị trí quyền lực, đồng thời không ngừng áp chế những người phản đối ông. Khi tung tiền khống chế Đảng chính trị UNMO lớn nhất nước, dường như không có một thế lực nào có thể đụng đến ông.

Trong tình thế dầu sôi lửa bỏng đó, cựu Thủ Tướng Mahathir đã phải đích thân quay lại sau thời gian nghỉ hưu, mong gỡ bỏ những vấn đề của đất nuớc. Tuy nhiên, một thời vàng son của Dr. M cũng khó có thể tạo ra cơ hội chiến thắng cho ông khi ông không nhận được sự ủng hộ của Đảng phái cũ là UNMO. Ông phải tự mình đứng ra thành lập một đảng phái mới, và vận động tranh cử để trở lại vị trí Thủ Tướng đất nước.Khó khăn chồng chất khi Đảng phái non trẻ phải đối đầu với UMNO đã thống lĩnh chính trường Malaysia trong hàng chục năm qua, chẳng khác gì câu chuyện chàng tí hon David đấu người khổng lồ Goliath. Tuy nhiên, Dr. M đã có một bước đi táo bạo mà không ai ngờ tới: nhằm thu hút những lá phiếu của người dân, đặc biệt là ở khu vực nông thôn, ông bắt tay một đối thủ chính trị truyền kiếp của ông là chính trị gia Anwar Ibrahim.

Trong chiến tranh cũng như trong kinh doanh, có một câu nói truyền thống là “Kẻ thù của kẻ thù thì là bạn của ta”. Anwar chính là chìa khóa để Mahathir có thể đánh bật Najib ra khỏi chiếc ghế hiện tại.Anwar Ibrahim là một nhân vật chính trị đặc biệt trong chính trường Malaysia, ông từng là Phó Thủ Tướng của Dr. M, từng có kế hoạch tranh cử chức Thủ Tướng với Mahathir, trước khi ông bị vu tội Quan hệ không chính thống (Sodomy) và bị tống vào tù. Thời gian đằng đẵng mười mấy năm qua, trong khi Dr. M tiếp tục nắm giữ chiếc ghế quyền lực, thì người bạn và kẻ thù năm nào Anwar vẫn phải nằm sau chấn song sắt.Có thể thấy sự hợp tác giữa hai người đàn ông này là một điều không tưởng. Làm sao mà Anwar có thể tha thứ cho một người đã bỏ tù ông bao nhiêu năm qua, để kêu gọi phiếu bầu cho Dr. M ? Tuy nhiên, trước tình hình đất nước lâm nguy, thì Anwar đã dẹp bỏ hiềm xưa, đồng lòng hỗ trợ Mahathir để lật đổ Najib. Đây cũng là phương án duy nhất nhằm đập bỏ bàn tay quyền lực của Najib nắm chặt chính trường Malaysia.Mặc dù vào tù ra khám nhiều, tuy nhiên Anwar vẫn thể hiện sự minh mẫn, vui vẻ, tỉnh táo sau bao năm chờ đợi. Rồi cuối cùng ngày ông được tha bổng và trở về trong vòng tay nhân dân cũng đã đến.Câu chuyện cựu Thủ Tướng Najib bị xử thế nào thì hiện giờ vẫn đang diễn biến, tuy nhiên phải thật sự khâm phục kế sách của Dr. M nhằm giành chiến thắng, cũng như sự vị tha không ngờ đến của chính trị gia Anwar vì cái chung của dân tộc.

Liệu có ai có thể nghĩ đến chuyện hợp tác với một người đã hơn hai lần tống mình vào tù ?

Mối ân oán giữa Dr. M và Anwar đã diễn ra từ nhiều năm trước, khi hai người đều còn trẻ và thăng tiến nhanh chóng trong nội bộ Đảng UNMO. Tuy nhiên, tham vọng chính trị của Anwar đã làm Dr. M khó chịu, và dấu hiệu rạn nứt giữa hai người từng là đồng chí xuất hiện khi cuộc khủng hoảng kinh tế mang tính dây chuyền ở Châu Á năm 1997-1998 nổ ra.Mỗi người có một góc nhìn khác nhau về cách xử lý cơn địa chấn tài chính này, tuy nhiên nó cũng là bước ngoặt chính trị với cả hai bên. Dr. M đã nhanh tay đẩy Anwar ra khỏi vị trí chính trị lúc đó, vu cho ông tội Quan hệ không chính thống. Vậy là cũng đủ để đưa Anwar vào tù, tạo khoảng trống cho Dr. M tiếp tục nắm quyền.Anwar cũng không phải dạng vừa, dù vào tù ra khám nhiều lần, nhưng vẫn có quyết tâm chính trị cao và kêu gọi được sự ủng hộ của người dân với hình ảnh chính trị gia theo đường lối đổi mới của mình. Ông đã chứng minh khả năng của mình khi vươn lên các vị trí cao nhất trong Chính Phủ chỉ trong một thời gian ngắn lúc đương nhiệm.Khi nhìn hình ảnh ông Anwar trong ngày ra tù, ông được người dân chào đón như một người hùng. Ông vẫn giữ vững thần thái lạc quan, minh mẫn, không có dấu hiệu của một người trải qua thời gian dài trong lao tù. Chợt nhớ đến hình ảnh của Victor Frankl, người cũng từng trải qua những tháng ngày lao khổ trong trại tập trung của Phát xít Đức và sau đó cho ra đời cuốn sách nổi tiếng Đi Tìm Lẽ Sống (Man Searching For Meaning).

Để lý giải cho hiện tượng này, thì có một từ khóa (buzzword) khá phổ biến trong giới học thuật về tâm lý học cũng như giới kinh doanh trong những năm gần đây, đó là Resilience (tạm dịch là Sự Dẻo Dai Trong Tinh Thần, vì ngay cả từ điển Anh – Việt cũng chưa cập nhật nghĩa từ này). Tôi lần đầu tiếp xúc với khái niệm này là khi xem một video trên TED Talk của tác giả Angela Lee Duckworth về khái niệm Kiên Trì (Grit), cô cũng là tác giả của một cuốn sách khá phổ biến cùng tên. Thông qua cuộc nghiên cứu của cô về các yếu tố ảnh hưởng đến thành công của học sinh, thì không phải trí thông minh, cũng không phải là sự nhạy bén xã hội, mà chính yếu tố Kiên Trì là thành phần quan trọng nhất quyết định sự thành công.

Khi nhìn về lĩnh vực kinh doanh, thì càng ngày, các yếu tố như Kiên Trì (Grit) hoặc Sự Dẻo Dai trong Tinh Thần (Resilience) được chú ý nghiên cứu sâu hơn để phân tích khả năng thành công của một cá nhân. Khi đã có nhiều nghiên cứu về Trí Tuệ Cảm Xúc (Emotional Intelligence) cũng như các yếu tố IQ của doanh nhân, thì chủ đề về sự Kiên Trì Vượt Qua Khó Khăn, Nghịch Cảnh vẫn còn khá mới lạ, và ngày càng thu hút sự chú ý, đặc biệt trong thời điểm nền kinh tế thế giới trải qua nhiều biến động, các công nghệ mới dần nuốt chửng các ngành kinh doanh truyền thống.  

Để có thể vượt qua và thích nghi, thì yếu tố tâm lý kiên trì là cực kỳ quan trọng. Bạn sẽ như thế nào nếu bỗng sau một đêm cơ nghiệp của bạn ngày đêm gây dựng trở thành số 0 tròn trĩnh ? Bạn sẽ la khóc trách tại số phận; hay đứng dậy và bước đi tiếp ?

Khi quan sát tỉ lệ tự tử ngày càng tăng cao ở Mỹ (những trường hợp như đầu bếp nổi tiếng Anthony Bourdain hoặc nhà thiết kế Kate Spade chỉ là những câu chuyện phổ biến được nhiều người biết đến), thì yếu tố Sự Dẻo Dai trong Tinh Thần càng đóng vai trò quan trọng, quyết định một người có vượt qua được sự dày vò trong tâm hồn để tiếp tục sự sống hay không.  

Trong một bài viết khá nổi tiếng “How Resilience Works” (tạm dịch “Sự Dẻo Dai trong Tinh Thần được hình thành thế nào”) của nhà nghiên cứu Diane L. Coutu xuất bản trong ấn phẩm hàng đầu Harvard Business Review, thì có ba hoạt động điển hình xây dựng nên Sự Dẻo Dai trong tâm hồn:

1/ NHÌN THẲNG VÀO SỰ THẬT  

Đi ngược với quan điểm truyền thống, là con người có thể tự tạo cho mình một phông nền lạc quan giả tạo bên ngoài, nhằm vượt qua nghịch cảnh, khó khăn; thì trong thực tế, chính những người bạn tù của Victor Frankl do luôn mơ mộng về ngày ra trại, đã bị chính sự thất vọng khi điều đó không xảy ra giết họ dần mòn đến khi chết. Đôi khi, sự lạc quan quá mức khi đối diện với thực tế phũ phàng sẽ càng đẩy nhanh quá trình hủy hoại bản thân.

Tác giả nhận định rằng những người càng thực tế, dám nhìn thẳng và chấp nhận sự thật, họ sẽ tiến hành hai bước tiếp theo để đảm bảo sự sinh tồn của bản thân.

2/ HỌ TẬP TRUNG TÌM KIẾM LẼ SỐNG

Sau khi trải qua giai đoạn chấp nhậ thực tế, thì những người như Victor Frankl lại sử dụng trí tưởng tượng phong phú của mình, để nghĩ về những ngày ra khoải lao ngục, mình sẽ làm gì.

 Việc bị giam giữa bốn bức tường gạch cũng không ngăn cản được trí tưởng tượng của Victor bay xa, đưa mình đến những khoảnh khắc ngọt ngào khi được quay lại giảng dạy. Chính nhờ có các hình ảnh đẹp đẽ đó đã giúp Victor vượt qua được sự căng thẳng, quẫn trí trong tâm hồn. 

3/ HỌ CÓ KHẢ NĂNG SÁNG TẠO TẬN DỤNG VỚI NHỮNG GÌ ĐANG CÓ  

Những người có Sự Dẻo Dai trong Tinh Thần, khi đối diện với những biến cố lớn, họ sẽ cố gắng vận dụng những gì còn sót lại và gầy dựng lại từ đầu. Khả năng ứng biến của họ là cực kỳ tốt, khi họ không dừng lại than khóc mà tiếp tục vững vàng tìm cách vượt qua.

Trong giới startup hiện nay chứ không nói đâu xa, những khái niệm như Resilience ngày càng trở nên quan trọng khi hiện tượng những nhà sáng lập tự tử khi bế tắc ngày càng nhiều. Vốn được đánh giá là lĩnh vực có tỉ lệ thất bại cao nhất, thì những câu chuyện như Facebook hoặc Google vẫn luôn động viên, khuyến khích người trẻ khởi nghiệp, giống như những phu tìm vàng ở Vùng Miễn Tây xưa.

Vấn đề này đã nghiêm trọng đến mức Quỹ đầu tư và đào tạo nổi tiếng 500startups phải đưa các tiết học về Quản trị cuộc đời và Quản trị cảm xúc vào chương trình đào tạo chính thức, nhằm chuẩn bị tâm lý cho những nhà sáng lập còn quá trẻ đủ khả năng vượt qua những khó khăn trong giai đoạn đầu thành lập hoặc thất bại của chính startup của mình.

Những khái niệm như Suy Nhược Thần Kinh (Depression) ngày càng trở thành một đại nạn toàn cầu, và không thể tiếp tục được che phủ, dấu kín sau hàng loạt các vụ tự tử của người nổi tiếng gần đây.

10/6/2018

Johnny Tuan Nguyen