Thông báo miễn trừ trách nhiệm: Đây là những suy nghĩ cá nhân của người viết, không liên quan đến các công ty anh ta/cô ta đang làm hoặc đầu tư.

Một trong những vụ án gây xôn xao dư luận trong nước trong thời gian vừa qua, đó là vụ án xét xử bác sĩ Hoàng Công Lương và 9 bệnh nhân tử vong trong lúc chạy thận.

Để có cái nhìn toàn cảnh về vụ việc và phiên tòa, có thể xem lại link này: http://kenh14.vn/nhin-lai-nhung-tinh-tiet-nong-nhat-trong-v…

Bài viết này không nhằm đi sâu vào các tình tiết vụ án, vì nếu ai đủ sâu sắc và thông minh, khi đọc vào các diễn biến vụ án, đều hiểu công lý đứng về phía ai. Lần đầu tiên thấy có một vụ án mà tất cả gia đình, người thân của nạn nhân đều đứng về phía bị cáo.

Nói chung, có khá nhiều khuất tất trong quá trình điều tra, và với sức ép của dư luận cả nước cũng như các tổ chức nghề nghiệp, vụ này có thể sẽ lòi ra một vài vấn đề lớn hơn của Hội Đồng Xét Xử, Viện Kiểm Sát, và Bộ Y Tế.

Nói cho vuông thì lỗi là do giám đốc bệnh viện sử dụng công ty cung ứng thiết bị vật tư y tế không đảm bảo chất lượng, khi nhân viên cung cấp làm sai quy trình dẫn đến chết người hàng loạt. Dẫu có quay co bào chữa thì cuối cùng sự thật vẫn vậy.

Chuyện bác sĩ bị luận tội vì cái chết của bệnh nhân, ban đầu được phóng to lên, nhận được sự quan tâm lớn của xã hội, vì số lượng bệnh nhân chết cùng lúc quá nhiều. Việc bệnh nhân tử vong trong bệnh viện là việc xảy ra hàng ngày, và trừ khi bác sĩ làm sai quy trình chuyên môn, thì đa phần họ không phải chịu bất kỳ trách nhiệm nào. Đó cũng là lý do các bệnh viện thường yêu cầu bệnh nhân hoặc người nhà bệnh nhân ký vào biên bản miễn trừ trách nhiệm trước khi bắt tay vào chữa trị.

Tôi còn nhớ như in trong các bộ phim về ngành y dược, thì một trong những bài học vỡ lòng của người mới làm nghề, là phải luôn giữ được sự bình thản, cân bằng, và khách quan, không vì đau buồn trước cái chết của một bệnh nhân mình biết mà làm ảnh huởng đến việc chữa bệnh cho những bệnh nhân khác. Đó mới là một bác sĩ giỏi.

Vụ án này gây bức xúc dư luận vì sau quá trình điều tra, xét hỏi, đã có thể quy trách nhiệm chính cho các quản lý, lãnh đạo tắc trách của bệnh viên, còn bác sĩ Lương chỉ hoàn thành công việc của mình. Các cộng đồng nhân sự hoạt động trong ngành y tế rất bức xúc với các tình tiết của phiên tòa, và thật sự nếu bác sĩ Lương bị tuyên có tội, đó sẽ là một cái tát mạnh mẽ vào ngành y tế Việt Nam: Một bác sĩ bị buộc tội công khai vì làm chết bệnh nhân mặc dù anh đã làm đúng quy trình, cố gắng hoàn thành trách nhiệm của mình.

Nếu điều này thành hiện thực, nó sẽ trở thành một tiền lệ nguy hiểm trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Các bác sĩ sẽ từ chối chữa trị các ca bệnh nặng vì khả năng vướng vào vòng lao lý của họ sẽ rất cao.

Nghề thầy thuốc là một trong những ngành nghề cổ xưa nhất trong lịch sử nhân loại, từ khi con người bắt đầu biết nảy sinh bệnh tật. Một trong những quy ước bất di bất dịch từ xưa của ngành, đó là Lời Thề Hippocrates. Đó là hiến chương đạo đức của nghề chữa bệnh cứu người được truyền từ đời này sang đời khác.

Trong lịch sử phát triển của nhân loại, thì có hai ngành nghề tôi đánh giá khá đặc biệt và đặc trưng, đó là nghề thầy thuốc và nghề thầy giáo. Một đằng thì lo cứu người, một đằng thì lo phát triển con người về kiến thức, lễ độ, khai mở nhận thức về xã hội loài người.

Một nghề thứ ba gần đây làm tôi hứng thú, đó là nghề luật sự vì tính uyển chuyển về .mặt đạo đức của nghề này. BIểu tượng Nữ thần công lý bịt mặt và cầm cân thể hiện sự chí công vô tư của luật pháp, và đặc trưng của ngành là họ chỉ giải quyết mọi việc trên fact (hiện thực), chứ không phải truth (sự thật). ây là một trong những điều cơ bản đầu tiên tôi được học từ người thầy dạy tôi về Luật ở nước ngoài, và đó là lần đầu tiên tôi được khai sáng về một quan điểm triết học của xã hội loài người. Nếu truth là những điều thật sự đã diễn ra, nhưng khi qua lăng kính đạo đức và xã hội của từng đối tượng, dân tộc, nó sẽ mang những màu sắc khác nhau.

Truth không nhất thiết bao giờ cũng là fact. Một kẻ phạm tội diệt chủng có thể là tội đồ trong lịch sử nhân loại, nhưng đối với những người dân cùng sắc tộc, anh ta có thể là một người hùng vì đã ra tay sát hại kẻ thù, bảo vệ dân tộc của mình thoát khỏi họa diệt vong.

Quay lại chủ đề chính, thì bác sĩ cũng là người có một vị trí đặc biệt trong xã hội, được xã hội trọng vọng và khoác lên mình chiếc áo y đức. Y đức là một trong những định kiến xã hội đầu tiên về đạo đức của một người làm ngành y.

Tuy nhiên, ranh giới đạo đức giữa cái tốt và cái chưa tốt là rất mong manh và khó phân định, tuỳ theo cảm quan của mỗi người. Một bác sĩ chuyên chữa bệnh khó có thể mở phòng mạch tư và hốt bạc, liệu điều đó có vi phạm các quy chuẩn y đức của anh ta ?

Lớn lên từ thời bao cấp, tôi là người đã chứng kiến nhiều sự biến chuyển trong xã hội Việt Nam. Là học sinh, tôi được dạy về những quan điểm xã hội về một người làm trong ngành y hoặc ngành giáo dục. Cô giáo phải như mẹ hiền, bác sĩ phải là những người nhân hậu, tốt bụng, nên mới có danh xưng “những thiên thần khoác áo blouse trắng”.

Tuy nhiên, xã hội thì biến chuyển không ngừng, các phát kiến hiện đại đã đưa nhân loại lên một tầm cao mới, nhiều ngành nghề đã phải thay đổi hoặc biến mất để thích nghi với tình hình thực tế. Nhưng ngành y và ngành giáo dục thì lại thay đổi không nhiều, vì họ được xem là những người đảm bảo phúc lợi xã hội, người ở thời kì nào nếu bệnh vẫn phải được điều trị, uống thuốc; và người nào cũng cần được giáo dục.

Từ nước đang phát triển như Việt Nam đến các nước phát triển như ở phuơng Tây, thì cả hai ngành trên vẫn đa phần phải chịu sự quản lý chặt của Nhà Nước, không để những trường hợp đáng tiếc xảy ra.

Điều luôn làm tôi băn khoăn và luẩn quẩn trong đầu tôi trong suốt một thời gian dài, là liệu những điều tôi biết về hai ngành nghề này vẫn giữ nguyên giá trị qua thời gian ?

Liệu rằng một người lựa chọn một trong hai ngành nghề đặc biệt này, họ có bắt buộc phải gò mình vào một khung chuẩn đạo đức do xã hội tạo ra ?

Một trong những điều hạnh phúc nhất của con người, đó là được là chính mình.

Điều gì sẽ xảy ra nếu một bác sĩ giỏi về việc cứu người nhưng tính tình lại khó chịu, vô cảm, cứng nhắc, không có sự ân cần ? Liệu anh ta có được xã hội công nhận về mặt nghề nghiệp  chuyên môn ?

Theo góc nhìn chủ quan của tôi, khi xã hội ngày càng trở nên phức tạp, thì nhân cách của người làm nghề và chuyên môn của họ cần được tôn trọng và phán xét một cách khách quan, tách bạch.

Điều này đã và đang diễn ra trong nhiều ngành nghề khác. Chính định kiến của xã hội là một nhà tù vô tình, ngăn cản sự phát triển của ngành y và ngành giáo dục.

Nếu muốn tạo ra những thay đổi đột phá trong hai ngành phúc lợi cộng đồng nêu trên, thì không thể kiềm hãm những nhân tài trong nhà tù đạo đức này.

Nếu nói về nghề giáo, thì trên hết họ vẫn là con người. Con người có lúc vui, lúc buồn, cũng có lúc trải qua những biến cố lớn trong cuộc đời, biến họ thành nguời khác. Liệu họ vẫn luôn phải giữ hình ảnh mẫu mực trước mặt phụ huynh và học sinh ?

Khi lực lượng lao động trong ngành giáo dục ngày càng được trẻ hóa, thì các yếu tố đạo đức nghề nghiệp ngày càng trở nên uyển chuyển. Miễn họ không tham gia làm bậy, ngược với tiêu chuẩn chung của xã hội, thì việc họ lựa chọn sống một cuộc đời thế nào là một quyết định mang tính cá nhân cao.

Tôi vẫn còn nhớ về một clip có các cô giáo nhảy theo nhạc disco hiện đại sau một buổi tổng kết năm học. Đã có nhiều người chê trách trên mạng vì hình ảnh này không phù hợp với hình ảnh người giáo viên trong tâm trí họ. Họ cho rằng “Nhu vậy là không có đạo đức sư phạm”….

Khi con người có khả năng và cơ hội, thì việc họ chủ động thay đổi đế chất lượng tốt hơn, là điều cần thiết.

Là con người, ai cũng có hỉ nộ ái ố, họ cũng có những sở thích, đặc trưng riêng, nếu chúng ta sử dụng các quan điểm truyền thống này để đánh giá họ, cũng là chính chúng ta đang góp phần ngăn cản sự tiến hóa của các ngành này.

Là một người may mắn được học từ nhỏ đến lớn tại những trường đầu ngành, tôi may mắn đã được gặp nhiều thầy giáo, cô giáo giỏi.

Họ là người đã góp phần tạo ra tôi của ngày hôm nay. Nếu không có họ xuất hiện đúng lúc trong cuộc đời mình, có lẽ tôi đã không được học những điều cần thiết.

“Một chữ cũng là thầy, nửa chữ cũng là thầy” – Nhất tự vi sư, bán tự vi sư. Những người dạy cho tôi được điều gì, thì dù xã hội khoác cho họ chức danh gì, thì tôi vẫn xem họ là thầy, là cô. Khái niệm giáo dục không còn nằm yên sau khung cửa lớp. Càng ngày với sự tiến bộ của công nghệ, những kiến thức ngày càng được phát tán rộng rãi, và khả năng của con người có thể được khai phá ở bất kỳ thời điểm nào trong cuộc đời.

Những lớp học trên mạng, những bài viết, những cuốn sách, những podcast, đã giúp tôi tiếp xúc với kiến thức tân tiến nhất của xã hội loài người.

Tuy nhiên, có một điều tôi thấy đáng tiếc, là ngành y và ngành giáo dục Việt Nam vẫn ít có sự cách tân, vẫn sống trong ánh hào quang của quá khứ. Những ngày đất nước còn khó khăn, những người làm nghề này, dù cực nhọc mấy thì họ vẫn cố gắng làm việc quên mình, sống hà tiệ khắc khổ, cốt giữ lấy những tiêu chuẩn đạo đức, trách nhiệm do xã hội giao phó.

Tuy nhiên, khi thế giới ngoài kia đang thay đổi với tốc độ chóng mặt, thì những cơ sở vật chất cũ kỹ, chương trình không được cập nhật, cập nhật gì nhiều, hệ thống giáo dục công hiện tại vẫn như thời mười mấy năm trước tôi được học.

Những kiến thức ngày xưa là đáng quý, nhưng chẳng lẽ không hề có sự thay đổi trong từng ấy năm qua ?

Những giáo viên trẻ, tâm huyết với nghề, thích tìm tòi học hỏi để áp dụng cái mới, thì đôi khi bị lực cản của những quan điểm cũ kỹ, bị áp lực vì bảng lương công chức ấn định như của chục năm trước đây, bị áp lực xã hội vì các tiêu chuẩn hành xử, đạo đức khắc khe, đến nỗi họ phải lựa chọn theo đuổi những ngành nghề khác.

Để có thể hình dung rõ hơn, thì mảng giáo dục tư thục có những tiến bộ rõ rệt so với hệ thống giáo dục công. Khi được lèo lái bởi những tư tưởng hiện đại, cấp tiến, hiểu rõ quy luật đào thải của tạo hóa, hiểu rõ quy luật đấu tranh sinh tồn, họ phải không ngừng thay đổi, cập nhật những xu hướng giáo dục mới, thì họ mới có thể tồn tại trong một thế trận không cân sức so với một hệ thống công đồ sộ được chính phủ tài trợ.

Đã đến lúc chúng ta nên có một cái nhìn công bằng về hai ngành nghề đặc thù và nhạy cảm này, đối xử với họ ở một mức tôn trọng cao hơn so với chuẩn mực của những ngành nghề khác, thì mới hy vọng có thể tạo ra sự thay đổi rõ rệt.

Giáo dục là rất quan trọng, vì họ là người chịu trách nhiệm chính tạo ra những thế hệ tương lai. Người dân như thế nào sẽ tạo ra đất nước như thế đấy. Một xã hội nhiều vấn đề bắt nguồn từ một nền giáo dục tiềm ẩn nhiều vấn đề.

Chúng ta không thể kỳ vọng những người làm nghề y, nghề giáo giống như hàng chục năm trước. Khi thỏa mãn về mặt vật chất cơ bản, khi được cỏi trói trong tâm hồn, thì chỉ khi đó, người làm nghề mới có thể thăng hoa.

6/6/2018

Nguyễn Minh Tuấn